ایزو چیست؟

Share on email
Share on twitter
Share on linkedin
Share on facebook

ایزو (ISO) مخفف عبارت International Organization for Standardization به مفهوم سازمان بین‌المللی برای استانداردسازی است.

در حال حاضر، این سازمان بین‌الملی متشکل از یک شبکه از مؤسسات استاندارد ملی در 157کشور دنیا است، که بر پایه یک مرکز در هر کشور و یک مرکز اصلی در شهر ژنو – سوئیس- فعالیت می‌کند که وظیفه هماهنگی مراکز مختلف را برعهده دارد.

امروزه رعایت استانداردهای ایزو در تولید و عرضه محصولات و خدمات از چنان اهمیتی برخوردار است که در عرصه تجارت جهانی، استاندارد‌های ایزو شرط اولیه در داد و ستدهای بین‌المللی قرار گرفته است.

انواع استانداردهای ایزو

  • استاندارد  ISO 9000

در سال 1987 کمیته‌ فنی 176 سازمان بین المللی استاندارد ( (ISO/TC۱۷۶ سری استانداردهای ایزو 9000 را به جهانیان ارائه نمود. هدف از تدوین این سری استاندارد به وجود آوردن الگوئی بین‌المللی برای پیاده‌سازی و استقرار سیستم‌های مدیریت و تضمین کیفیت بوده که مورد استقبال فراوان در سطح دنیا قرار گرفت.

سری استانداردهای ایزو 9000 در سال 1994 و 2000 با نگرش فرآیندگرا و نهادینه نمودن بهبود مستمر در سیستم مدیریت کیفیت سازمان از طریق اصلاح فرآیندها، مورد ویرایش قرارگرفت.

در واقع استاندارد ایزو 9000 به یک محصول خاص داده نمی‌شود، بلکه فرآیند تولید کالا یا خدمات را در یک واحد تجاری مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

مزایای بکارگیری استاندارد ایزو 9000

  • بررسی مجدد فعالیت های سازمان بر اساس اهداف سازمان و رفع کاستی‌ها
  • شفافیت فرآیندها و شاخص ها در سازمان
  • جلوگیری از دوباره کاری ها به واسطه تعریف فعالیتهای برنامه ریزی شده و سیستماتیک
  • کاهش هزینه ها
  • ایجاد اطمینان و اعتماد درون سازمان (مشتری)
  • افزایش توان رقابت در عرصه بین الملل

دامنه کاربرد: این استاندارد در کلیه سازمانهای تولیدی، خدماتی و پژوهشی و آموزشی و غیر کاربرد دارد.

  • استاندار  ISO/TS 16949 (IATF)

با وجود آنکه استانداردهای سری ایزو 9000 به دلیل ماهیت مستقل خود، برای بسیاری از نهادها به عنوان پایه و اساس ساخت سیستم مدیریت کیفیت قرار گرفته، اما برخی از حوزه‌های اقتصادی به خصوص، مانند صنایع خودرو، که علاقه بیشتری به برآورده شدن خواسته‌های کیفی خود دارند اقدام به تدوین الزامات ویژه خود نموده‌اند و اجرای این خواسته‌ها را برای تامین کنندگان خود الزام نموده اند.

از آنجا که تعداد این الزامات سبب بروز مشکلاتی در خصوص ارزیابی مکرر خواسته‌های متفاوت برای قطعه سازان طرف قرارداد, خودروسازان مختلف شده است. بررسی‌ها برای حل این مشکل منجر به تشکیل گروه کاری بین‌المللی صنعت خودرو گردید که این گروه کاری با همکاری کمیته فنی 176 سازمان بین‌المللی استاندارد اقدام به یکپارچه سازی الزامات خودروسازان جهان نمود.

ماحصل این تلاش انتشار مشخصه فنی ایزو گردید. در تدوین این مشخصه فنی مراجع ذیل به کار گرفته شده است:

  • سری استانداردهای بین‌المللی مدیریت کیفیت
  • نظامنامه های مرجع خودروسازان آمریکایی
  • نظامنامه های مرجع خودروسازان ایتالیایی
  • نظامنامه های مرجع خودروسازان فرانسوی
  • نظامنامه های مرجع خودروسازان آلمانی
  • استاندار ISO 14000

استانداردهای خانواده ISO 14000 شامل استانداردهای بین الملی در رابطه با سیستم‌های زیست محیطی است. این استانداردها در سال ۱۹۹۶ میلادی توسط کمیته فنی ۲۰۷ سازمان ایزو بوجود آمدند.

یک سیستم مدیریت زیست محیطی می‌تواند به عنوان بخشی از سیستم‌های جامع مدیریت به حساب آید.

این سیستم شامل ساختار سازمانی، فعالیت‌های طرح‌ریزی، تعریف مسوولیت‌ها، تعیین روش‌ها و فرایند‌ها و همچنین در اختیارگیری منابع لازم برای تهیه، اجرا، بازنگری و حفظ خط مشی زیست‌محیطی سازمان است.

این استاندارد مساله اصلی فرآیند تولید و به عبارتی پشت پرده عرضه یک کالا است، نه خود کالا.

در واقع این گواهینامه به واحدی اعطا می‌شود که در درازمدت برنامه‌های عملی برای کمک به پاکیزه ماندن محیط‌زیست داشته باشد و آنها را به درستی اجرا کند.

مزایای بکارگیری استاندارد ایزو 14000

  • ایجاد سیستمهای مدیریت زیست محیطی که منجر به حفاظت بیشتر از محیط زیست می شود.
  • به حداقل رسانیدن موانع غیر تعرفه ای تجاری و تسهیل تجارت بین الملل با توجه به بها دادن بیشتر به محیط زیست در سازمان‌ها
  • جلب مشتریان بیشتر و افزایش سهم بازار در سطح بین المللی
  • افزایش رعایت مقررات و قوانین مربوط به محیط زیست
  • استفاده بهینه از منابع طبیعی
  • تسهیل تجارت بین الملل
  • ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای سازمان

دامنه کاربرد: این استاندارد برای کلیه صنایع و سازمان‌های مختلف تولیدی و خدماتی کاربرد دارد.

  • استاندار OHSAS 18001

سری ارزیابی ایمنی بهداشت شغلی (Occupational Health & Safety Assessment Series) استانداردی قابل امتیازبندی و اخذ گواهینامه است.

در سال 1998 کمیته‌ای متشکل از موسسه استاندارد بریتانیا، شرکتهای اصلی گواهی دهنده انگلستان و سایر سازمانهای بین‌المللی استاندارد تشکیل شد که هدف آن تهیه و تدوین استانداردی واحد بود.

OHSAS 18001  در پاسخ به نیاز سازمانها به یک استاندارد سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی، که بوسیله آن بتوانند سیستم مدیریت خود را در زمینه‌های بهداشتی و ایمنی ارزیابی کنند تدوین شده است.

ساختار استاندارد OHSAS 18001 سازگار با استانداردهای ایزو 9000 و ایزو 14000 است تا سازمان‌ها بتوانند به راحتی سیستم‌های مدیریت کیفیت، محیط زیست و بهداشت شغلی و ایمنی را با یکدیگر ادغام و سیستم مدیریتی یکپارچه‌ای را ایجاد نمایند.

یک سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی، سازمان را در شناسایی، حذف و یا به حداقل رساندن خطرات مرتبط با بهداشت و ایمنی کارکنان خویش و سایر طرف‌های ذینفع که در معرض آن قرار دارند، یاری می‌کند.

مزایای بکار گیری استاندارد OHSAS 18001

  • تفکری طرح ریزی شده و مستند در ارتباط با بهداشت و ایمنی شغلی
  • ساختاری مناسب برای مدیریت بهداشت و ایمنی شغلی
  • ایجاد محیط کاری ایمن‌تر و سالم‌تر
  • افزایش آگاهی و دانش در خصوص مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی
  • کاهش ریسک حوادث، رویدادها و ….

دامنه کاربرد: این استاندارد در کلیه سازمان‌های تولیدی و خدماتی کاربرد دارد.

  • استاندار ISO 22000

ایمنی غذا وابسته به بروز مخاطرات بیماری‌زایی غذایی در هنگام مصرف می‌باشد. کنترل کافی و مناسب در طول زنجیره غذایی امری ضروری بنظر می‌رسد چرا که در هرمرحله از زنجیره غذایی ممکن است مخاطرات ایمنی غذا رخ دهد. لذا رسیدن به ایمنی غذا بایستی با تلاش همه گیر طرفهای زنجیره غذا صورت پذیرد.

بکارگیری این استاندارد به سازمانهایی که در رده‌های مختلف زنجیره غذایی قرار دارند کمک می‌کند که بتوانند مخاطرات موجود در سیستم خود را شناسایی و کنترل نمایند.

این استاندارد مجموعه ترکیبی موثری را جهت حصول اطمینان از ایمنی غذا در طول زنجیره غذایی ایجاد می‌نماید که عناصر کلیدی آنها شامل ارتباط متقابل، سیستم مدیریت، برنامه‌های پیشنهادی و اصول HACCP می‌باشد.

دامنه کاربرد: کلیه سازمانها در محدوده زنجیره غذایی شامل تولیدکنندگان مواد اولیه در کارخانه‌های تولید مواد غذایی و خوراک دام، عوامل درگیر با حمل و نقل و انبارش، فروشگاه‌های خرده فروشی و تامین کنندگان خدمات مرتبط با غذا نظیرخدمات بسته‌بندی و … می‌توانند از این استاندارد بهره جویند.

  • استاندار ISO /IEC 17020

یکی از استانداردهای تخصصی است که برای معیارهای عمومی برای فعالیت انواع مختلف سازمانهای بازرسی کننده می‌باشد. هدف از این استاندارد مشخص کردن معیارهای عمومی سازمان‌های بازرسی کننده بیطرف, قطع نظر از بخش مورد بازرسی, می‌باشد.

این استاندارد همچنین معیارهای استقلال را نیز مشخص می نماید. این استاندارد برای استفاده سازمانهای بازرسی کننده و مراجع تایید صلاحیت و نیز سایر سازمان‌های مرتبط با شناسایی صلاحیت سازمان های بازرسی کننده در نظر گرفته شده است.

دامنه کاربرد: این استاندارد برای کلیه شرکت ها و موسسات بازرسی کاربرد دارد.

  • استاندار  ISO /IEC 17025

روند تخصصی شدن فعالیت‌های سازمان‌ها موسسات و سازمان‌های تدوین کننده استاندارد را بر آن می‌دارد تا نیازمندی‌های خاصی را جهت حصول اطمینان از کیفیت خدمات این نوع سازمان‌ها تدوین نمایند.

علاوه بر استاندارد ایزو 9000 که الزامات عمومی سیستم مدیریت کیفیت را برای کلیه سازمانها بیان می‌نماید در صنایع مختلف استانداردهایی منتشر می‌شود که الزامات خاصی را برای آن تعریف می‌نماید که این الزامات به صورت مکمل – جایگزین الزامات عمومی سیستم مدیریت کیفیت سازمان را شکل می‌دهد.

این استاندارد تخصصی برای تشریح سیستم مدیریت کیفیت آزمایشگاهها تدوین شده است.

به بیان دیگر این استاندارد برای کلیه آزمایشگاه‌های ارایه دهنده خدمات اندازه‌گیری، تست، آزمون و کالیبراسیون (آزمایشگاه‌های صنعتی) بدون توجه به تعداد پرسنل یا گستردگی محدوده فعالیتهای آن قابل کاربرد می‌باشد.

  • استاندار HACCP

مجموعه الزامات مربوط به سیستم مدیریت بهداشت مواد غذایی است که به معنی تجزیه و تحلیل خطر و نقاط کنترل بحرانی می‌باشد که برای اولین بار در سال 1971 در کنفرانس ملی حفاظت مواد غذایی مطرح شد. سپس در سال 1973 سازمان فضا نوردی آمریکا (ناسا) با همکاری شرکت پیلسبوری این سیستم را برای اطمینان از سلامت مواد غذایی فضا نوردی اجرا کردند.

این سیستم در سال 1985 به اطلاع عموم رسید و در سال 1993 توسط کمیسیون کدکس پذیرفته شد.

در سال 1377 موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران آیین کار استفاده از آنرا تحت عنوان استاندارد ملی 4557 منتشر کرد. حروف کلمات این سیستم با هدف ایمن‌سازی فرآیندهای تولید مواد غذایی و پیشگیری از بروز حوادث ناشی از مشکلات بهداشتی مواد غذایی در سازمانها مستقر می‌شود.

مزایای بکارگیری استاندارد: HACCP

استقرار این سیستم در سازمان با توجه اجرای مراحل کنترل مناسب و موثر در طول فرآیندهای پذیرش مواد اولیه، تولید محصول، انبارش و نگهداری و ارسال محصول به سازمان اطمینان می‌دهد که با حداقل هزینه مطمئن‌ترین کنترلها را انجام می‌دهد و می‌توان به مزایای زیر اشاره کرد:

  • ایجاد اطمینان در مصرف کنندگان محصولات
  • حرکت به سمت تولید بدون نقص
  • پیشگیری از مخاطرات شیمیایی، میکروبی و فیزیکی که ممکن است در فرآورده‌های غذایی موجب خسارت رساندن به مشتری و کاهش اعتبار سازمان شود.
  • سازگاری با سایر سیستمهای مدیریت کیفیت(حذف )

کلیه سازمانهای تولیدی و خدماتی که در زنجیره تامین مواد غذایی جامعه نقش ایفا می‌کنند مانند مجتمع های کشت و صنعت، تولید کنندگان مواد غذایی، توزیع‌کنندگان مواد غذایی، سردخانه ها و…. می توانند با استفاده از این اصول نسبت به تضمین سلامت محصولات غذایی خود اطمینان لازم را کسب نمایند.

استاندار  IMS و HSE

یک سیستم مدیریت سازمان یافته چارچوبی ایجاد می‌کند که در قالب آن افراد می‌توانند به طور منظم برای سازمان کار کنند و در مقابل درآمد مطلوب با روش کارآمد و موثر بدست بیاورند.

به عبارت دیگر سیستم مدیریت روشی است که ما می‌خواهیم کارها انجام شوند. سیستم مدیریت می‌تواند در زمینه‌های گوناگونی همچون کیفیت، بهداشت و ایمنی و محیط زیست مدنظر قرار گیرد. بطور طبیعی مرکز توجه و تأکید هر یک از اجزاء سیستم با دیگری تفاوت دارد.

به عنوان مثال، سیستم مدیریت کیفیت بر نیازهای مشتری تأکید دارد، در حالی که سیستم مدیریت محیط زیست نیازهای طیف گسترده‌ای از طرف‌های ذینفع و تقاضای رو به رشد جامعه نسبت به حفاظت محیط زیست را بیان می‌کند و سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی کانون توجه خود را بر حفظ ایمنی سرمایه‌ها و بهداشت شغلی نیروی انسانی در سازمان قرار می‌دهد.

 

مزاياي استقرار سيستم مديريت کيفيت:

کسب گواهینامه ایزو 9001 : یعنی عبور موفقيت آميز از مرحله ممیزی عملی که سازمان گواهی کننده اعمال نموده است.

صاحبان مشاغل اغلب می پرسند: چرا شرکت ما باید به گواهینامه ایزو 9001 نیاز داشته باشد؟

به اين پرسش ميتوان با ده دليل عمده پاسخ داد.

1- پاسخ به الزامات مشتری
بسیاری از شرکت ها تنها برای برآوردن یک خواسته مشتری گواهینامه ایزو 9001 را کسب می کنند. مشتریان تنها با شرکت هایی حاضر به معامله هستند که دارای ایزو 9001 باشند، پس برای ابقا در عرصه تجاری به این گواهینامه نیاز است. اما مشکل اینجاست که این شرکت ها انتظار دارند هرچه سریع تر به نتیجه دلخواه برسند. آنها هیچ چیزی جز آن یک مزیت را نمی بینند ( و آن این است: ما پول می خواهیم) و از مزایای بلند مدت چشم پوشی می کنند (مزایایی مانند این : «اگر مشتری را حسابی راضی نگهداریم، آنها دوباره و دوباره بر خواهند گشت»).

آنها مفهوم کیفیت از طریق پیشرفت مستمر را قبول ندارند. آنها متوجه نیستند که رضایت دائمی مشتری هدف نهایی یک سیستم مدیریت کیفیت است. به عبارت دیگر، این گونه شرکت ها هنوز “در جریان نیستند”. توجه کنید، شما می توانید این تکه کاغذ (گواهینامه ایزو) را به دست آورید که نشانگر گواهی ایزو 9001 است اما بهبود کیفیتی چندانی مشاهده نکنید. تمرکز داشتن صرف بر آن یک مزیت (یعنی درآمد آنی) بدون اولویت قرار دادن مشتری در طولانی مدت هزینه بسیار بیشتری را بر شما تحمیل خواهد کرد.

2- دریافت بازده و معاملات بیشتر از مشتریان جدید
به محض کسب گواهینامه ایزو 9001، می توانید درباره این موفقیت به تبلیغ بپردازید و درخواست شرکت هایی که داشتن گواهی ایزو 9001 را الزامی می دانند پاسخ گویند. گواهینامه ایزو 9001 گشاینده بازار های جدیدی خواهد بود که قبلا توانایی تجارت در آنها را نداشتید.

3- ارتقای کیفیت محصولات و شرکت
این استاندارد بطور کلی درباره کیفیت است، قطعا اتخاذ یک سیستم مدیریت کیفیت ارتقای سطح کیفیت در کل سازمان (در هر فرآیند و هر محصول) را به دنبال خواهد داشت. دو تعریف معروف و کامل از واژه کیفیت موجود است: «مطابقت با الزامات» و «مناسب استفاده». یک سیستم مدیریت کیفیت ایزو 9001 با طراحی بی نقص که به طور موثر پیاده سازی شده می توان شرکت شما را در مسیر کیفیت قرار دهد.

4- افزایش رضایت مشتری با محصولات شما
کیفیت یعنی هرآنچه که شما تولید می کنید طبق الزامات مشتریان شما کار کند. شما نتنها الزامات بیان شده مشتریان را رعایت می کنید بلکه بسیاری از خواسته های پنهانی آنها را نیز پاسخ می دهید.

همچنین کیفیت یعنی تعداد شکایات بسیار کمتر و رسیدگی بهتر به آنها. اگر سیستم مدیریت کیفیت شما به درستی کار کند، باید متوجه انتظارات مشتریان خود شده و آنها را فراهم کنید، این امر افزایش رضایتمندی مشتری را به دنبال دارد.

5- تشریح، توضیح و انتقال فرآیند های شرکت شما
استاندارد ایزو 9001 شما را ملزم می دارد فرآیند های خود را با استفاده از مقیاس های تجاری شناسایی و تشریح کنید، هدف از این کار کنترل و مدیریت بهتر فرآیندهای تجاری شماست. اهداف کیفیتی هسته سیستم شما را شکل می دهند. از مقیاس ها برای درک و انتقال عملکرد سیستم شما که با اهداف کیفی مرتبط هستند استفاده می شود. اگر گواهینامه ایزو 9001 را بطور واقعی اخذ نمائید بیشتر درمورد تجارت خود اطلاعات کسب خواهید کرد.

6- ایجاد فرهنگ حرفه ای گری و ارتقا روحیه کارمندان
پیاده سازی ایزو 9001 کارمندان را قدرتمند می سازد. سیستم مدیریت شما انتظارات (یعنی اهداف کیفیتی و تعاریف شغلی) را بطور شفاف برای آنها معین می کند و بر عملکرد آنها بازخوردی قابل تعقیب و قانونی اعمال می کند. نتیجه این کار افزایش فرهنگ شرکت و داشتن کارکنان حرفه ای است.

7- افزایش پایداری عملیات شما
پایداری چیست؟ یک تعریف آن «کاهش انحراف» است. کاهش انحراف در فرآیند ها یعنی پایداری. آیا مشتری شما از محصول پایدار (بدون تغییر در ابعاد، وزن، و کارکرد) راضی خواهد بود یا محصولی که قابل پیش بینی نباشد؟
قطعا مشتریان پذیرای تغییر نخواهند بود، شما نیز نباید آن را بپذیرید. با افزایش کنترل بر فرآیند می توان انحراف و تغییرات را کاهش داد. کنترل از داشتن هدفی مشخص، جمع آوری اطلاعات در حین پروسه، و قادر بودن به تنظیم پروسه ها برای رسیدن به هدف نهایی میسر می شود. اگر ایزو 9001 شما کارآمد باشد پایداری عملکردی و محصول شما افزایش می یابد.

8- تمرکز مدیریت و کارمندان
ما درمورد اهداف کیفیتی، مقیاس ها و راهکارهای جاری در سیستم مدیریت کیفیت ایزو 9001 صحبت کردیم. با داشتن اهداف، مقیاس ها، و راهکارهای صحیح، مدیریت و کارمندان بر آنچه که اهمیت دارد تمرکز بهتری خواهند داشت. با این حال این وضعیت دائمی نیست، از دست دادن تمرکز در طی زمان به آسانی ممکن است.

ایزو 9001 روشی برای تضمین تمرکز شرکت دارد، و آن ممیزی کیفی است. ممیزی های داخلی، ممیزی های مراقبتی سازمان گواهی کننده، و ممیزی ها خود اظهاری. گواهینامه ایزو 9001 شرکت را ملزم می کند بصورت دوره ای به ممیزی فرآیندهای کیفی خود بپردازد. ممیزی های منظم پروسه که به درستی اجرا می شوند، بازخورد واقعی برای تصحیح هر نوع انحراف از مسیر کیفیت را فراهم می کند و به تمرکز شرکت بر اهدافش کمک می کند.

9- بهبود کارایی، کاهش ضایعات، و صرفه جویی مالی
یک سیستم مدیریت کیفیت کارآمد شرکت شما را رو به تکامل سوق می دهد. با بهبود و پایدار تر شدن فرآیندها ی شما، به اهداف خود می رسید و بطور متناوب نتایج محسوسی را مشاهده خواهید کرد. اتلاف در فرآیندهای شما نیز کاهش خواهد یافت.
ضایعات یعنی پولی که برای همیشه از دست برود. ضایعات در نتیجه کیفیت ضعیف و ناکارآمدی پدید می آید. ناکارآمدی از پروسه های متغییر و ناپایدار حاصل می شود. تغییرات را کاهش و پایداری را افزایش دهید تا ضایعات را کاهش دهید و پول بیشتری عاید شما شود. به همین سادگی.

10- دستیابی به اعتبار کیفی بین المللی
ایزو 9001 یک استاندارد جهانی است که توسط سازمان استاندارد بین المللی (ISO) نظارت می شود. ایزو 9001 اکنون توسط نزدیک به یک میلیون سازمان در سراسر دنیا استفاده می شود. حقیقتا این استانداردی جهانی برای کیفیت است! اخذ گواهینامه ایزو شرکت شما را در زمره شرکت های منتخب قرار می دهد.

Authors

Entrepreneur
Entrepreneur
مشاور مدیریت، کسب و کار، تولید و کیفیت